Nội trú là một phần của quá trình giáo dục

Theo Quy chế tổ chức và hoạt động của trường dự bị đại học ban hành kèm Thông tư số 36/2026/TT-BGDĐT ngày 22/4/2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trường dự bị đại học là trường chuyên biệt, có chức năng thực hiện chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Đáng chú ý, bên cạnh nhiệm vụ tuyển sinh, bồi dưỡng, kiểm tra và đánh giá học sinh, Quy chế xác định rõ trường dự bị đại học có nhiệm vụ chăm sóc, nuôi dưỡng và quản lý học sinh. Điều đó cho thấy công tác nội trú không đơn thuần là hoạt động hậu cần mà là một bộ phận trong quá trình thực hiện chính sách giáo dục đối với học sinh dân tộc thiểu số.

Đặc thù này thể hiện khá rõ tại Trường Dự bị Đại học Dân tộc Trung ương. Học sinh của Trường chủ yếu đến từ các địa bàn còn nhiều khó khăn, có sự chênh lệch về kiến thức nền tảng, kỹ năng học tập và khả năng thích ứng với môi trường mới. Trong khi đó, môi trường giáo dục nội trú cho phép Nhà trường tổ chức đồng bộ hoạt động dạy học, giáo dục, chăm sóc và quản lý học sinh dân tộc thiểu số.

Với nhiều học sinh, một năm học dự bị cũng là giai đoạn chuyển tiếp quan trọng: từ cuộc sống gia đình, cộng đồng ở quê nhà sang môi trường học tập tập trung; từ phương pháp học phổ thông sang yêu cầu tự học, tự quản và chuẩn bị bước vào đại học. Vì vậy, chất lượng của môi trường nội trú có tác động trực tiếp đến khả năng ổn định tâm lý, hình thành nền nếp và kết quả học tập, rèn luyện của các em.

Chăm sóc từ bữa ăn đến sức khỏe tinh thần

Trong năm học 2025-2026, Trường Dự bị Đại học Dân tộc Trung ương xác định nâng cao chất lượng phục vụ, chăm sóc học sinh trên các mặt học tập, đời sống, rèn luyện kỹ năng và hỗ trợ tâm lý, hướng tới xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân thiện.

Một trong những nội dung được chú trọng là bữa ăn của học sinh nội trú. Nhà trường thực hiện lựa chọn nguồn cung cấp thực phẩm, xây dựng quy trình vận hành bếp ăn theo hướng khoa học, công khai, minh bạch và bảo đảm an toàn thực phẩm. Học sinh được tham gia giám sát một số khâu trong quá trình tiếp nhận, chế biến và phục vụ bữa ăn. Nhà trường cũng thành lập các tổ thực hiện, kiểm tra, giám sát hoạt động bếp ăn; phối hợp kiểm tra định kỳ và đột xuất nhằm kịp thời chấn chỉnh những tồn tại trong quá trình phục vụ.

Việc để người học tham gia giám sát có ý nghĩa vượt ra ngoài kiểm soát chất lượng bữa ăn. Đây còn là cách tăng tính công khai, trách nhiệm của đơn vị phục vụ và tạo kênh để học sinh phản ánh trực tiếp những vấn đề gắn với đời sống hằng ngày.

Chăm sóc học sinh nội trú cũng không dừng ở điều kiện vật chất. Báo cáo năm học 2025-2026 cho thấy Nhà trường duy trì Tổ tư vấn tâm lý học đường, thực hiện tư vấn về sức khỏe giới tính, phòng, chống tệ nạn xã hội và bạo lực học đường; đồng thời tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, trải nghiệm và giáo dục kỹ năng sống. Chương trình “Tết ấm áp, xuân yêu thương” trong năm học đã hỗ trợ 196 học sinh có hoàn cảnh khó khăn với tổng số tiền 206 triệu đồng.

Giáo viên chủ nhiệm được xác định là một mắt xích quan trọng trong quá trình này. Thông qua việc nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của học sinh, phối hợp với giáo viên bộ môn và gia đình, những khó khăn về học tập, tâm lý và khả năng hòa nhập của học sinh có điều kiện được phát hiện sớm hơn. Nhà trường cũng duy trì hoạt động đối thoại giữa học sinh với Hiệu trưởng, tạo cơ hội để người học trực tiếp trao đổi những vấn đề liên quan đến học tập, xét chuyển và đời sống tại trường.

Như vậy, “chăm sóc” trong môi trường dự bị đại học cần được hiểu theo nghĩa rộng: từ dinh dưỡng, sức khỏe, an toàn đến tâm lý, kỹ năng sống, học tập, định hướng nghề nghiệp và khả năng thích ứng.

Chuẩn hóa công tác phục vụ, tăng ứng dụng công nghệ

Bước sang năm học 2026-2027, Trường Dự bị Đại học Dân tộc Trung ương tiếp tục đặt công tác phục vụ học sinh nội trú ở vị trí quan trọng. Kế hoạch năm học xác định yêu cầu nâng cao chất lượng phục vụ học sinh nội trú, coi đây là thước đo uy tín và danh dự của Nhà trường; đồng thời chuẩn hóa, đồng bộ các quy định, quy trình quản lý và phục vụ nội trú, xây dựng môi trường thân thiện, văn hóa và nâng cao chuẩn mực ứng xử với học sinh, phụ huynh.

Các mục tiêu cũng được lượng hóa. Nhà trường đặt mục tiêu bảo đảm 100% học sinh được quản lý, chăm sóc và bảo đảm an toàn trong thời gian học tập, sinh hoạt; bảo đảm nguồn lực cho đời sống nội trú, duy trì cơ sở vật chất, triển khai quy trình bếp ăn tập thể và bảo đảm chất lượng, vệ sinh, an toàn thực phẩm.

Cùng với chuẩn hóa quy trình là yêu cầu chuyển đổi số trong quản lý. Từ kết quả bước đầu của năm học trước, Nhà trường định hướng tiếp tục xây dựng các giải pháp số phục vụ quản lý học sinh và bếp ăn tập thể. Các nội dung đang được xây dựng gồm quản lý suất ăn, kho, nhập - xuất - tồn, kiểm thực, lưu mẫu và giao nhận điện tử; quản lý học sinh nghỉ học, rời trường, kiểm soát ra - vào và quản lý khu nội trú. Đây là những nội dung cần tiếp tục hoàn thiện trước khi đưa vào vận hành đồng bộ.

Việc ứng dụng công nghệ, nếu gắn với quy trình rõ ràng và bảo đảm an toàn dữ liệu cá nhân, có thể hỗ trợ cán bộ quản lý nắm bắt thông tin kịp thời hơn, giảm khâu thủ công và tăng khả năng kiểm soát các hoạt động có liên quan trực tiếp đến an toàn, đời sống của người học.

Những cách làm tương đồng trong hệ thống trường dự bị đại học

Yêu cầu chăm sóc toàn diện học sinh nội trú cũng thể hiện tại các trường dự bị đại học khác.

Tại Trường Dự bị Đại học Dân tộc Sầm Sơn, công tác học sinh được tổ chức theo hướng kết hợp giữa quản lý nội trú, chăm sóc sức khỏe, tư vấn và giáo dục kỹ năng. Theo thông tin của Nhà trường, 100% học sinh được bố trí nội trú; lực lượng quản lý thực hiện trực tại ký túc xá 24/24 giờ, theo dõi việc tự học và chấp hành nội quy. Công tác học sinh còn bao gồm tư vấn tâm lý lứa tuổi, giới tính, sức khỏe sinh sản vị thành niên; phòng, chống bạo lực, xâm hại; tư vấn phương pháp học tập và định hướng nghề nghiệp; đồng thời thực hiện y tế trường học, phòng, chống dịch bệnh và theo dõi an toàn thực phẩm tại bếp ăn tập thể.

Ngay từ những ngày đầu năm học 2026-2027, Trường Dự bị Đại học Dân tộc Sầm Sơn đã kết hợp việc bố trí nơi ăn, ở với trang bị kỹ năng cho học sinh mới. Trước khi học sinh đến trường, các nội dung về kỹ năng sống tập thể, phòng, chống cháy nổ, sử dụng điện an toàn và phòng, chống bạo lực học đường được triển khai; sau nhập học, học sinh tiếp tục được phổ biến quy chế, quy tắc ứng xử để hình thành nền nếp trong môi trường nội trú.

Ở Trường Dự bị Đại học Thành phố Hồ Chí Minh, chức năng quản lý học sinh nội trú cũng được thiết kế theo hướng bao quát từ ăn, ở, sức khỏe, sinh hoạt đến học tập và tự học. Nhà trường thực hiện trực nội trú 24/24 giờ, tổ chức chăm sóc sức khỏe ban đầu, y tế dự phòng, giám sát vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm; đồng thời phối hợp tổ chức hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, đối thoại giữa học sinh với lãnh đạo Nhà trường và thực hiện các chế độ, chính sách đối với người học.

Trong khi đó, tại Trường Dự bị Đại học Dân tộc Trung ương Nha Trang, công tác chăm lo đời sống học sinh nội trú được gắn với khám sức khỏe, bảo hiểm y tế, dinh dưỡng và hoạt động ngoài giờ. Tổng kết năm học 2025-2026 của Nhà trường cho biết học sinh được khám sức khỏe định kỳ, thực hiện bảo hiểm y tế; bếp ăn tập thể được duy trì với yêu cầu về dinh dưỡng và an toàn thực phẩm; song song với đó là các hoạt động thể thao, ngoại khóa và hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn.

Những cách tổ chức khác nhau nhưng cùng cho thấy một điểm chung: đối với trường dự bị đại học, môi trường nội trú vừa là nơi sinh hoạt, vừa là không gian giáo dục. Công tác quản lý học sinh vì vậy phải kết nối nhiều yếu tố gồm điều kiện ăn ở, sức khỏe thể chất, sức khỏe tinh thần, an toàn, kỷ luật, kỹ năng sống và hoạt động tập thể.

Tạo điểm tựa để học sinh tự tin bước tiếp

Tại Lễ khai giảng năm học 2026-2027 của Trường Dự bị Đại học Dân tộc Trung ương Nha Trang, Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Y Thông nhấn mạnh chất lượng giáo dục dự bị đại học không chỉ thể hiện ở việc học sinh hoàn thành chương trình hay được tuyển vào đại học. Quan trọng hơn là sự trưởng thành, năng lực học tập, khả năng thích ứng và ý thức trách nhiệm được hình thành trong quá trình học tập, rèn luyện tại trường.

Đây cũng là cách nhìn phù hợp đối với công tác nội trú.

Đối với học sinh dân tộc thiểu số, đặc biệt những em lần đầu học tập xa gia đình, một môi trường an toàn, thân thiện và được hỗ trợ kịp thời có thể tạo nền tảng để các em ổn định tâm lý, tập trung học tập và từng bước hình thành khả năng tự lập. Ngược lại, những vấn đề tưởng như thuộc về sinh hoạt hằng ngày - từ bữa ăn, sức khỏe, mối quan hệ bạn bè đến những khó khăn tâm lý - đều có thể ảnh hưởng trực tiếp tới quá trình học tập và rèn luyện.

Bởi vậy, nâng cao chất lượng giáo dục dự bị đại học cần được thực hiện đồng thời với nâng cao chất lượng chăm sóc, quản lý và phục vụ người học. Việc chuẩn hóa quy trình, bảo đảm an toàn, chú trọng sức khỏe thể chất và tinh thần, thực hiện đầy đủ chế độ, chính sách, tăng đối thoại và ứng dụng công nghệ trong quản lý sẽ góp phần xây dựng môi trường nội trú thực sự trở thành điểm tựa cho học sinh.

Từ điểm tựa ấy, học sinh dân tộc thiểu số không chỉ được củng cố kiến thức trước khi bước vào đại học, mà còn có thêm kỹ năng tự lập, khả năng thích ứng, sự tự tin và trách nhiệm với bản thân, gia đình và cộng đồng - những hành trang cần thiết cho chặng đường học tập và trưởng thành tiếp theo.