Đối với ngành công tác dân tộc, tôn giáo, đây cũng là năm ghi dấu một mốc son đặc biệt với việc thành lập Bộ Dân tộc và Tôn giáo (Bộ DTTG) kể từ ngày 01/3/2025, trên cơ sở hợp nhất Ủy ban Dân tộc và chức năng quản lý tôn giáo từ Bộ Nội vụ, là dấu ấn đặc biệt trong việc tinh gọn bộ máy theo Nghị quyết số 18-NQ/TW, giúp giảm tầng nấc trung gian và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Việc thành lập Bộ thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước đối với khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Rút ngắn các nhịp cầu trung gian

Thực hiện sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy ở Trung ương và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Bộ DTTG đã quyết liệt thể chế hóa và tiên phong trong phân cấp, phân quyền.

Sau khi thành lập vào ngày 01/3/2025, Bộ đã thực hiện sắp xếp tinh gọn nội bộ từ 17 đơn vị xuống còn 12 đơn vị (giảm 29,4%). Ở cấp địa phương, tính đến cuối năm 2025, đã có 28 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thành lập Sở Dân tộc và Tôn giáo chuyên biệt; 06 địa phương còn lại giao chức năng này cho Sở Nội vụ. Tại cấp xã, công tác quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo được giao cho Phòng Văn hóa - Xã hội tham mưu thực hiện theo Nghị định số 150/2025/NĐ-CP, giúp giảm tầng nấc trung gian và tránh chồng chéo chức năng.

Bộ DTTG đã chủ động tham mưu trình Chính phủ ban hành Nghị định số 124/2025/NĐ-CP ngày 11/6/2025 của Chính phủ quy định về phân quyền, phân cấp; phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 02 cấp trong lĩnh vực công tác dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo.

Đây là một trong những Nghị định được ban hành sớm nhất trong số 28 Nghị định về phân cấp, phân quyền của Chính phủ. Văn bản đã hiện thực hóa chủ trương "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", đồng thời, thực hiện cắt giảm và đơn giản hóa tới 78/108 thủ tục hành chính trong lĩnh vực dân tộc, tôn giáo, đạt tỷ lệ 72,2% (cao gấp hơn 02 lần yêu cầu tối thiểu 30% của Chính phủ).

Trên cơ sở Nghị định số 272/2025/NĐ-CP ngày 16/10/2025 về phân định vùng đồng bào DTTS&MN giai đoạn 2026-2030 và Nghị định số 255/2025/NĐ-CP ngày 29/9/2025 xác định các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn và có khó khăn đặc thù giai đoạn 2026-2030, Bộ DTTG đã hoàn thành việc tổng hợp Danh sách các đơn vị hành chính cấp xã ở miền núi của các địa phương. Danh sách này không chỉ phục vụ hiệu quả việc nghiên cứu, tham mưu ban hành các chính sách về dân tộc mà còn trực tiếp hỗ trợ công tác bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 sắp diễn ra.

Trong năm 2025, Bộ DTTG đã tham mưu ban hành 4 Nghị định của Chính phủ, 1 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, đồng thời, ban hành 11 Thông tư của Bộ. Ảnh minh họa

Đổi mới phương thức điều hành sâu sát theo tinh thần "6 rõ" và "4 thật", lãnh đạo Bộ đã chuyển đổi mạnh mẽ phương thức điều hành từ quản lý hành chính sang quản trị kiến tạo. Bộ đã thành lập 06 đoàn công tác trực tiếp xuống làm việc tại xã và UBND các tỉnh để tháo gỡ vướng mắc về vị trí việc làm và biên chế khi triển khai mô hình 2 cấp. Trong chỉ đạo, Bộ quán triệt tinh thần "6 rõ" (rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền) và "4 thật" (nói thật, làm thật, hiệu quả thật, người dân thụ hưởng thật), đặc biệt trong phong trào xóa nhà tạm, nhà dột nát.

Hiệu quả giải ngân và thực thi chính sách thông qua việc đẩy nhanh tiến độ thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển KTXH vùng đồng bào DTTS&MN giai đoạn I (2021-2025) được bảo đảm sau khi thực hiện mô hình 2 cấp. Tính đến ngày 30/11/2025, lũy kế giải ngân vốn ngân sách Trung ương đạt khoảng 12.513,4 tỷ đồng (36,5% kế hoạch). Đáng chú ý, kết quả giải ngân vốn đầu tư công của chương trình này gấp 1,33 lần so với Chương trình Nông thôn mới và 3,56 lần so với Chương trình Giảm nghèo bền vững cùng thời điểm, minh chứng cho tính hiệu quả của bộ máy quản lý mới.

Cùng với đó, việc triển khai mô hình chính quyền 02 cấp đã giúp cơ quan quản lý "gần dân hơn, sát dân hơn", kịp thời ghi nhận, xử lý các điểm nóng từ cơ sở. Bộ đã phối hợp với các địa phương trong công tác tuyên truyền, phổ biến tới đồng bào các dân tộc thiểu số, chức sắc, chức việc, tín đồ các tôn giáo hưởng ứng, đồng thuận với công cuộc sắp xếp đơn vị hành chính và mô hình chính quyền mới. Kết quả là tình hình an ninh trật tự vùng đồng bào DTTS&MN được giữ ổn định; hơn 120 kiến nghị của cử tri trong các kỳ họp của Quốc hội liên quan đến triển khai Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển KTXH vùng đồng bào DTTS&MN đều được tham mưu xử lý và trả lời kịp thời, góp phần củng cố niềm tin của các tầng lớp Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Bộ DTTG nhận Huân chương Lao động hạng Ba tại Hội nghị toàn quốc Tổng kết chương trình và phong trào thi đua “Cả nước chung tay xóa nhà tạm nhà dột nát”

Những con số biết nói ấn tượng

Năm 2025, tăng trưởng kinh tế vùng dân tộc thiểu số có sự bứt phá mạnh mẽ với tốc độ tăng trưởng ước đạt 8%, mức cao nhất trong 10 năm qua. Kết quả này tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng trên 10% từ năm 2026 theo Kết luận số 210-KL/TW. Hoạt động sản xuất chuyển biến tích cực nhờ đẩy mạnh khuyến nông, ứng dụng khoa học kỹ thuật và phát triển các mô hình hợp tác xã hiệu quả.

Tỷ lệ nghèo cả nước giảm sâu từ 58% (năm 1993) xuống còn 1% vào năm 2025, riêng vùng đồng bào DTTS còn khoảng 11%. Nguồn lực từ Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển KTXH vùng đồng bào DTTS&MN giai đoạn I (2021-2025) đã giúp hỗ trợ đất ở cho 10.549 hộ, nhà ở cho 42.567 hộ và nhựa hóa/bê tông hóa hơn 8.673 km đường giao thông nông thôn.

Phong trào xóa nhà tạm, nhà dột nát trên phạm vi toàn quốc ghi nhận kỳ tích khi hoàn thành xóa 334.234 căn nhà tạm, nhà dột nát (xây mới 255.310 căn, sửa chữa 78.924 căn). Thành tựu này giúp Việt Nam về đích trước 05 năm 04 tháng so với mục tiêu đề ra tại Nghị quyết số 42-NQ/TW, được đánh giá là "công trình của ý Đảng, lòng dân". Bộ DTTG vinh dự nhận Huân chương Lao động hạng Ba tại Hội nghị toàn quốc Tổng kết chương trình và phong trào thi đua “Cả nước chung tay xóa nhà tạm nhà dột nát” diễn ra ngày 26/8/2025.

Chính sách miễn toàn bộ học phí cho học sinh từ mầm non đến THPT công lập trên toàn quốc kể từ năm học 2025-2026 tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy phổ cập giáo dục và giảm gánh nặng tài chính cho đồng bào DTTS, tôn giáo. Bên cạnh đó, dự án xây dựng 100 trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới cũng được đẩy mạnh với tổng vốn gần 20.000 tỷ đồng.

Ngày 26/12, Tổng Bí thư Tô Lâm gặp mặt đoàn 150 học sinh, sinh viên, thanh niên xuất sắc, tiêu biểu thuộc 53 thành phần dân tộc đến từ 30 tỉnh, thành phố trên cả nước, đại diện cho trí tuệ, nghị lực và khát vọng vươn lên của tuổi trẻ các DTTS khắp mọi miền Tổ quốc về tham dự Lễ tuyên dương năm 2025 do Bộ DTTG chủ trì, phối hợp với Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức.

Tổng Bí thư Tô Lâm gặp mặt đoàn học sinh, sinh viên, thanh niên DTTS xuất sắc, tiêu biểu năm 2025

Thiết thực chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, ngày 11/01 vừa qua, Bộ DTTG trang trọng tổ chức Lễ khởi công 3 dự án đầu tư cơ sở vật chất cho các trường chuyên biệt: Trường Phổ thông Vùng cao Việt Bắc, Trường Dự bị đại học TPHCM và Trường Dự bị đại học dân tộc Sầm Sơn, với sự tham dự và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính.

Người nghèo và đồng bào DTTS tại các xã khó khăn được Nhà nước cấp thẻ BHYT và hưởng 100% chi phí khám chữa bệnh. Một số địa phương như Kiên Giang hỗ trợ 100% mức đóng BHYT cho người DTTS vùng biên giới trong 24 tháng. Đội ngũ y bác sĩ là người DTTS được tăng cường về cả số lượng và chất lượng, đảm bảo ngăn ngừa dịch bệnh phát sinh sau thiên tai.

Dù chịu tác động từ thiên tai "bão chồng bão" (bão số 9 đến số 13) và các thế lực thiếu thiện chí tiếp tục tìm kiếm các phương thức mới lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo để thực hiện âm mưu “diễn biến hòa bình”, tuyên truyền đạo trái pháp luật và kích động khiếu kiện đất đai tại các "điểm nóng”, tình hình an ninh vùng DTTS&MN vẫn được duy trì cơ bản ổn định. Nhà nước đã huy động trên 350.000 lượt cán bộ, chiến sỹ tham gia ứng cứu thiên tai, đặc biệt tại các tỉnh Đắk Lắk, Gia Lai, Khánh Hòa. Công tác tuyên truyền và phản bác các luận điệu xuyên tạc đã góp phần vận động hơn 52.000 hộ không di cư tự do và đấu tranh hiệu quả với các hoạt động lợi dụng tôn giáo để trục lợi, chống phá Đảng, Nhà nước, giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội vùng phên giậu của Tổ quốc.

Đời sống tín ngưỡng tôn giáo trong năm qua tiếp tục diễn ra phong phú, đa dạng, gắn với thành tựu đối ngoại nhân quyền, khẳng định chính sách tôn trọng tự do tín ngưỡng, tôn giáo của Đảng, Nhà nước và nâng cao vị thế quốc tế của Việt Nam, nổi bật là việc tổ chức thành công Đại lễ Vesak Liên hợp quốc 2025 tại TP.HCM (từ 06-08/5/2025) với sự tham gia của đại diện từ 72 quốc gia và vùng lãnh thổ. Bên cạnh đó, quan hệ Việt Nam - Vatican tiến triển tích cực, nâng cấp từ Đặc phái viên không thường trú lên Đặc phái viên thường trú.

Lễ khai mạc Đại lễ Vesak Liên hợp quốc năm 2025 tại Học viện Phật giáo Việt Nam (Thành phố Hồ Chí Minh)

Năm 2025, nghề gốm Chăm được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện nhân loại, Tháp Bà Po Nagar (Khánh Hòa) được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt, nhiều lễ hội truyền thống như Lễ Xên Lẩu Nó của đồng bào Thái Đen, Lễ hội Sayangva của đồng bào Chơ Ro cũng được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần vùng đồng bào.

Với khối lượng công việc rất lớn trong năm 2025, chưa có tiền lệ, Bộ DTTG đã nỗ lực thực hiện các nhiệm vụ với sự chỉ đạo quyết liệt của lãnh đạo Bộ và phương pháp làm việc khoa học, đổi mới. Cùng sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp, ngành, địa phương, công tác dân tộc, tôn giáo đã tạo nên dấu ấn đậm nét, góp phần tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển toàn diện, bền vững của vùng đồng bào dân tộc thiểu số và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của mọi người, phát huy nguồn lực của các tôn giáo trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.