Khơi thông nguồn lực, giải phóng sức sáng tạo

Nghị quyết nêu rõ, trong 5 năm thực hiện Kết luận số 14-KL/TW, ngày 22/9/2021 của Bộ Chính trị về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung, nhận thức và trách nhiệm của các cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên từng bước được nâng lên. Tinh thần đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung từng bước trở thành động lực quan trọng trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, điều hành.

Hầu hết các cấp ủy, tổ chức đảng đã chủ động ban hành kế hoạch, chương trình hành động; một số chủ trương được thể chế hóa, cụ thể hóa. Một số ngành, địa phương triển khai các mô hình thí điểm, cách làm sáng tạo, đột phá, mang lại hiệu quả thiết thực, góp phần tháo gỡ điểm nghẽn, vướng mắc từ cơ sở.

Tuy nhiên, nhận thức và trách nhiệm vẫn chưa đồng đều; việc thể chế hóa, cụ thể hóa còn mang tính hình thức, thiếu đồng bộ, thống nhất. Cơ chế bảo vệ cán bộ chưa cụ thể, chưa tạo được niềm tin, động lực để cán bộ tự tin, mạnh dạn dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Vẫn còn tình trạng cán bộ làm việc cầm chừng, e ngại rủi ro, sợ sai, đùn đẩy trách nhiệm, né tránh công việc; nhất là trong các lĩnh vực mới, khó, nhạy cảm, tiềm ẩn rủi ro cao.

Hệ thống pháp luật liên quan còn thiếu đồng bộ; chưa có tiêu chí cụ thể để phân định ranh giới giữa sai sót khách quan trong quá trình thử nghiệm, đổi mới với vi phạm do chủ quan, cố ý, vụ lợi. Cơ chế, chính sách về công tác cán bộ chưa tạo được đột phá; sự phối hợp giữa các cơ quan kiểm tra, thanh tra, điều tra và cơ quan nội chính chưa thật sự chặt chẽ, hiệu quả.

Trước yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng, xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại và vận hành hiệu quả mô hình tổ chức mới, Nghị quyết khẳng định yêu cầu cấp thiết phải phát huy mạnh mẽ tính tiên phong, gương mẫu, đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên.

Đây là yếu tố có ý nghĩa quyết định để khơi thông nguồn lực, giải phóng sức sáng tạo, tạo động lực phát triển, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030, đất nước ta trở thành nước phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, theo định hướng xã hội chủ nghĩa; đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Lấy kết quả, sản phẩm và hiệu quả thực thi làm thước đo

Nghị quyết xác định việc phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của cán bộ, đảng viên phải đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và sự giám sát của Nhân dân; là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, trước hết là cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu.

Dấn thân, đổi mới, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung là phẩm chất cốt lõi, trách nhiệm chính trị và yêu cầu tự thân của cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới. Kết quả, sản phẩm cụ thể, hiệu quả thực thi, khả năng tháo gỡ điểm nghẽn và mức độ hài lòng của Nhân dân, doanh nghiệp là thước đo để đánh giá.

Việc tôn vinh, trọng dụng và bảo vệ cán bộ phải gắn với hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, quản trị rủi ro và trách nhiệm giải trình; bảo đảm cán bộ có không gian cống hiến, thẩm quyền và trách nhiệm rõ ràng, được bảo vệ khi có động cơ trong sáng, thực hiện đúng chủ trương, vì lợi ích chung.

Nghị quyết yêu cầu khuyến khích đổi mới, sáng tạo, kiến tạo cơ chế, chính sách đặc thù, đột phá gắn với siết chặt kỷ luật, kỷ cương, minh bạch, trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực. Đồng thời, phân định rõ giữa đổi mới và vi phạm; thực hiện nhất quán, xuyên suốt cơ chế “giao quyền - giám sát thực thi - quản trị rủi ro - đánh giá bằng kết quả”.

Các hành vi lợi dụng danh nghĩa đổi mới, sáng tạo, dấn thân, đột phá để hợp thức hóa sai phạm, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, lợi ích nhóm phải được chủ động phòng ngừa, kiên quyết ngăn chặn và xử lý nghiêm.

Nghị quyết đề ra mục tiêu khơi dậy mạnh mẽ tinh thần tiên phong, gương mẫu, dám đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp có bản lĩnh, trí tuệ, đạo đức, năng lực hành động, đáp ứng yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng và xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả.

Cùng với đó, hoàn thiện thể chế, pháp luật đồng bộ, thống nhất, minh bạch, khả thi để phát hiện, khuyến khích, tôn vinh, trọng dụng và bảo vệ cán bộ dấn thân, dám đổi mới, sáng tạo, dám đột phá vì lợi ích chung; khắc phục triệt để tình trạng e ngại, sợ sai, làm việc cầm chừng, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm; thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực, quản trị rủi ro, phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và bảo vệ cán bộ đúng người, đúng việc, đúng bản chất.

Năm nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm

Nghị quyết đề ra 5 nhóm nhiệm vụ, giải pháp:

Thứ nhất, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp ủy, nhất là trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu.

Việc quán triệt phải tạo chuyển biến mạnh mẽ, thống nhất trong toàn hệ thống chính trị về vị trí, vai trò, ý nghĩa chiến lược của đổi mới, sáng tạo và yêu cầu phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của cán bộ, đảng viên.

Người đứng đầu cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị phải thực sự nêu gương, khích lệ và bảo vệ tinh thần đổi mới, sáng tạo; tiên phong đảm nhận nhiệm vụ mới, khó, phức tạp, có tính đột phá; sâu sát cơ sở, tăng cường kiểm tra, giám sát, đối thoại với cán bộ cấp dưới, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, điểm nghẽn.

Đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức phải đổi mới mạnh mẽ tư duy, phương pháp, lề lối làm việc; chuyển từ tư duy quản lý hành chính, phục tùng “máy móc” sang tư duy kiến tạo, hành động, chủ động giải quyết công việc, lấy sản phẩm, kết quả và hiệu quả thực tế làm thước đo chủ yếu.

Thứ hai, tập trung hoàn thiện thể chế, pháp luật và cơ chế đặc thù trong trọng dụng, bảo vệ cán bộ.

Nghị quyết yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật thống nhất, đồng bộ, minh bạch, khả thi; kịp thời sửa đổi, bổ sung, thay thế các quy định chồng chéo, mâu thuẫn, không phù hợp thực tiễn. Tư duy xây dựng pháp luật cần được đổi mới theo hướng vừa quản lý, vừa kiến tạo phát triển, mở đường cho đổi mới, sáng tạo và giải phóng nguồn lực.

Đối với đột phá về thể chế, cần xác định rõ nội dung chính sách mới, phạm vi, đối tượng, thời hạn, nguồn lực, giới hạn rủi ro và cơ quan chịu trách nhiệm giám sát. Nghị quyết yêu cầu ưu tiên xây dựng “không gian thử nghiệm có kiểm soát” tại những lĩnh vực, địa bàn đủ điều kiện, có năng lực quản trị phù hợp; lấy kết quả thử nghiệm, tổng kết thực tiễn làm căn cứ quan trọng để hoàn thiện thể chế theo chu trình “thử nghiệm - đánh giá - hoàn thiện - nhân rộng - luật hóa”.

Tiêu chí, điều kiện miễn, giảm trừ trách nhiệm phải được quy định chặt chẽ; phân định rõ ranh giới giữa đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung với hành vi lợi dụng, cố ý làm trái, thiếu trách nhiệm hoặc vụ lợi.

Thứ ba, đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền gắn với quản trị rủi ro công vụ từ sớm, từ xa trong triển khai các đề xuất đổi mới, sáng tạo.

Việc phân cấp, ủy quyền, giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho cấp ủy, người đứng đầu trong quyết định và tổ chức thực hiện các giải pháp đột phá, cấp bách phải đi đôi với tăng cường kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Mọi đề xuất đổi mới, sáng tạo phải công khai, minh bạch, xác định rõ mục tiêu, thẩm quyền, nguồn lực, rủi ro và cam kết không vụ lợi. Quy trình đối với đề xuất nhỏ, cấp thiết ở cơ sở được đơn giản hóa; đồng thời quy định thời hạn xử lý đối với từng khâu, gắn trách nhiệm người đứng đầu nếu để chậm trễ, kéo dài.

Nghị quyết yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về sáng kiến, đề xuất đổi mới, bảo đảm dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”; theo dõi, đánh giá, kiểm soát rủi ro và kịp thời nhân rộng các mô hình hiệu quả.

Thứ tư, thực hiện cơ chế bảo vệ bao trùm, xuyên suốt; minh bạch quy trình miễn, giảm trách nhiệm gắn với đổi mới công tác kiểm tra, giám sát.

Cơ chế bảo vệ được thực hiện toàn diện đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia các khâu tham mưu, thẩm định, quyết định và tổ chức thực hiện nhiệm vụ, giải pháp đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung.

Việc xem xét trách nhiệm phải căn cứ vào động cơ, mục đích, mức độ lỗi, quá trình ra quyết định, việc tuân thủ chủ trương, phương án đã được phê duyệt, khả năng dự báo, kiểm soát rủi ro, hậu quả và việc chủ động ngăn chặn, khắc phục. Kết quả, lợi ích đạt được là căn cứ quan trọng để đánh giá nhưng không phải căn cứ duy nhất để xem xét miễn trừ, giảm nhẹ trách nhiệm.

Không áp dụng cơ chế bảo vệ và xử lý nghiêm các trường hợp cố ý làm trái, vụ lợi, che giấu thông tin, bỏ qua cảnh báo hoặc tự ý vượt phạm vi được phê duyệt.

Công tác kiểm tra, giám sát, thanh tra được đổi mới gắn với chuyển đổi số theo hướng chuyển trọng tâm sang chủ động phòng ngừa, cảnh báo và hỗ trợ khắc phục từ sớm, từ xa; kết hợp chặt chẽ công tác đôn đốc, kiểm tra, giám sát với hướng dẫn, hỗ trợ trong quá trình thực hiện.

Thứ năm, đột phá mạnh mẽ trong công tác cán bộ, lấy hiệu quả đổi mới, sáng tạo làm thước đo cốt lõi, tạo động lực, tôn vinh và trọng dụng cán bộ.

Nghị quyết yêu cầu đổi mới toàn diện, đồng bộ các khâu của công tác cán bộ; lấy bản lĩnh chính trị, phẩm chất, trí tuệ, năng lực tổ chức thực hiện và tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung làm tiêu chuẩn xuyên suốt.

Sản phẩm, hiệu quả công việc, năng lực tháo gỡ điểm nghẽn, giải quyết việc khó, việc mới, việc tồn đọng kéo dài và mức độ hài lòng của Nhân dân, doanh nghiệp là thước đo chủ yếu. Năng lực đổi mới, sáng tạo, quản trị rủi ro được đưa vào tiêu chí quan trọng trong phát hiện, đánh giá, quy hoạch, đào tạo, luân chuyển, bổ nhiệm và sử dụng cán bộ.

Nghị quyết yêu cầu thực hiện nghiêm cơ chế chọn người theo việc, giao việc để thử thách, lấy kết quả để đánh giá, sàng lọc cán bộ; kịp thời phát hiện, trọng dụng cán bộ có năng lực, có sản phẩm, hiệu quả thực chất; kiên quyết sàng lọc, thay thế cán bộ né tránh, đùn đẩy, làm việc cầm chừng, thiếu trách nhiệm hoặc có biểu hiện vụ lợi, vì lợi ích cá nhân không chính đáng.

Việc khen thưởng, quy hoạch, bố trí, sử dụng cán bộ phải căn cứ chủ yếu vào giá trị và hiệu quả thực tế, mức độ tiết kiệm nguồn lực, khả năng nhân rộng và tác động lâu dài; không chạy theo số lượng sáng kiến hoặc thành tích hình thức.