Bộ Dân tộc và Tôn giáo đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định quy định tiêu chí lựa chọn, công nhận người có uy tín và chính sách đối với người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số (lần 02) trước khi trình Chính phủ ban hành.

Dự thảo Nghị định được xây dựng trong bối cảnh cả nước đang tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy hành chính, đổi mới mô hình chính quyền địa phương và đẩy mạnh chuyển đổi số, qua đó đặt ra yêu cầu hoàn thiện chính sách đối với đội ngũ người có uy tín phù hợp với tình hình thực tiễn.

Điều chỉnh chính sách phù hợp mô hình chính quyền mới

Thời gian qua, chính sách đối với người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số được thực hiện theo Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg và Quyết định số 28/2023/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Giai đoạn 2021–2025, ngân sách nhà nước đã bố trí khoảng 500 tỷ đồng để triển khai các chính sách liên quan; hơn 1.400 hội nghị phổ biến thông tin và gần 1.000 lớp tập huấn, bồi dưỡng kiến thức đã được tổ chức cho đội ngũ gần 30.000 người có uy tín trên cả nước.

Tuy nhiên, thực tiễn sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương từ năm 2025 đã đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với công tác quản lý và thực hiện chính sách. Từ ngày 1/7/2025, cấp huyện chính thức chấm dứt hoạt động, trong khi quy định hiện hành vẫn giao thẩm quyền công nhận người có uy tín cho Chủ tịch UBND cấp huyện. Bên cạnh đó, việc sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã và thôn, bản tại nhiều địa phương cũng dẫn đến sự thay đổi lớn về địa bàn, dân cư và danh sách người có uy tín hiện có.

Ngoài ra, một số chế độ hỗ trợ, thăm hỏi hiện nay đã bộc lộ bất cập, mức chi chưa còn phù hợp với điều kiện thực tế; việc áp dụng nhiều văn bản khác nhau đối với cùng nhóm đối tượng trên cùng địa bàn cũng gây khó khăn trong quá trình triển khai.

Trên cơ sở đó, Bộ Dân tộc và Tôn giáo xây dựng dự thảo Nghị định nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo đảm thống nhất, đồng bộ và phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp hiện nay.

Đề xuất nhiều điểm mới quan trọng

Dự thảo Nghị định gồm 7 chương, 16 điều, trong đó đáng chú ý là việc chuyển thẩm quyền công nhận người có uy tín về Chủ tịch UBND cấp xã. Đây được đánh giá là giải pháp phù hợp với thực tiễn, bảo đảm sát cơ sở, thuận lợi trong công tác quản lý và tổ chức thực hiện.

Quy trình chọn người có uy tín tiếp tục được thiết kế theo hướng công khai, dân chủ, phát huy vai trò của cộng đồng dân cư. Theo đó, Trưởng thôn hoặc người đứng đầu cộng đồng dân cư sẽ tổ chức họp với sự tham gia của ít nhất 2/3 số hộ gia đình trong thôn, bản; người được lựa chọn phải đạt trên 50% số ý kiến tín nhiệm của đại biểu tham dự thông qua hình thức biểu quyết hoặc bỏ phiếu.

Về tiêu chí lựa chọn, dự thảo kế thừa các quy định hiện hành, bảo đảm người có uy tín thực sự tiêu biểu, có ảnh hưởng trong cộng đồng, được đồng bào tin tưởng, nghe và làm theo; có khả năng tuyên truyền, vận động Nhân dân; hiểu biết phong tục, tập quán địa phương; gương mẫu trong chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Đáng chú ý, dự thảo mở rộng nhóm đối tượng được xem xét lựa chọn, bổ sung thêm lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở và thanh niên tiêu biểu tại cộng đồng dân cư. Đây được xem là những lực lượng có vai trò ngày càng quan trọng trong đời sống xã hội tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số hiện nay.

Tăng mức hỗ trợ, bổ sung nội dung chuyển đổi số

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là các chính sách hỗ trợ đối với người có uy tín được đề xuất điều chỉnh theo hướng tăng mức hỗ trợ và thống nhất hơn.

Theo dự thảo, người có uy tín được thăm hỏi, tặng quà tối đa 3 lần/năm nhân dịp Tết Nguyên đán và các lễ hội truyền thống của dân tộc với mức hỗ trợ 1 triệu đồng/lần. Trường hợp ốm đau phải điều trị tại cơ sở y tế chuyên sâu được hỗ trợ tối đa 5 triệu đồng; gia đình người có uy tín gặp thiên tai, hỏa hoạn cũng được hỗ trợ tối đa 5 triệu đồng/lần.

Đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong giai đoạn mới, dự thảo bổ sung nội dung tập huấn kỹ năng khai thác, tiếp cận và xử lý thông tin trên Internet, mạng xã hội cho đội ngũ người có uy tín. Đồng thời, các tỉnh, thành phố được giao chủ động nghiên cứu, ban hành thêm chính sách hỗ trợ phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả tiếp cận thông tin trên môi trường số.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng đề xuất tích hợp và thống nhất một số chính sách thăm hỏi, chúc mừng, hỗ trợ đối với các nhóm đối tượng trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số như nghệ nhân, nhà giáo, thầy thuốc tiêu biểu, hộ nghèo, người bị ảnh hưởng bởi thiên tai… nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, phân tán chính sách như trước đây.

Tiếp tục lắng nghe ý kiến từ cơ sở

Trước khi công bố dự thảo lần 2, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã tổ chức lấy ý kiến bằng văn bản của 34 tỉnh, thành phố và nhiều bộ, ngành Trung ương. Nhiều ý kiến góp ý từ các địa phương như Điện Biên, Lào Cai, Quảng Ngãi, Gia Lai, Cà Mau… đã được nghiên cứu, tiếp thu và giải trình cụ thể.

Qua góp ý thực tiễn, nhiều địa phương đề xuất cần có cơ chế hỗ trợ kinh phí hoạt động thường xuyên cho người có uy tín, bởi đây là lực lượng trực tiếp tham gia tuyên truyền, vận động Nhân dân, thường xuyên đi lại, tổ chức các hoạt động cộng đồng nhưng chủ yếu hoạt động trên tinh thần tự nguyện.

Tiếp thu ý kiến này, dự thảo quy định theo hướng mở, cho phép UBND cấp tỉnh căn cứ điều kiện thực tế của địa phương để ban hành thêm chính sách hỗ trợ từ ngân sách địa phương và các nguồn vốn hợp pháp khác.

Hiện nay, toàn văn dự thảo Nghị định và hồ sơ liên quan đã được đăng tải công khai trên Cổng Thông tin điện tử của Bộ Dân tộc và Tôn giáo để lấy ý kiến góp ý rộng rãi. Bộ Dân tộc và Tôn giáo trân trọng đề nghị các cơ quan, tổ chức, cá nhân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số và đội ngũ người có uy tín trên cả nước tiếp tục tham gia đóng góp ý kiến nhằm hoàn thiện dự thảo trước khi trình Chính phủ xem xét, ban hành.